Sprzęt naziemny (GSE) na płycie lotniska

Płyta postojowa lotniska to miejsce, gdzie samolot spędza na ziemi zwykle niewiele ponad godzinę, a mimo to w tym czasie musi zostać zatankowany, wyładowany, załadowany, obsłużony pasażersko i przygotowany do kolejnego lotu. O sprawnej realizacji tego, co w branży nazywa się turnaround, decyduje park sprzętu naziemnego, GSE (Ground Support Equipment). Bez ciągników, ładowarek, agregatów i wózków paszerskich obsługa maszyny byłaby niemożliwa, a każda minuta postoju bezczynnego samolotu generuje koszty dla przewoźnika.

W tym tekście prezentujemy najważniejsze kategorie sprzętu GSE i wyjaśniamy, jaką rolę pełni każda z nich w sekwencji obsługi naziemnej. Omawiamy również kwestie bezpieczeństwa pracy w bezpośrednim sąsiedztwie silników odrzutowych, które pozostaje jednym z najważniejszych elementów szkolenia pracowników płyty. Szersze informacje o rodzajach wyposażenia naziemnego można znaleźć w encyklopedycznym opracowaniu o GSE.

Ciągnik pushback: maszyna, która odjeżdża za samolotem

Ciągnik pushback to pojazd przeznaczony do przemieszczania samolotu na stanowisku postojowym. Nazwa pochodzi od typowej operacji: wypychania maszyny z pozycji przy rękawie lub molo, ponieważ większość samolotów liniowych nie wykonuje na stanowisku cofania o własnych siłach. Ciągnik podjeżdża pod przednią goleń, za pomocą łącznika (towbara) lub bezpomostowego systemu dźwigniowego unosi lub obejmuje koło nosowe i przesuwa samolot zgodnie z sygnałami personelu pokładowego.

Poza samym pushbackiem ciągniki wykorzystywane są też do holowania maszyn między stanowiskami, hangarami i miejscami odstawienia, na przykład w sytuacjach technicznych. Operacja ta wymaga ścisłej koordynacji między kierowcą ciągnika, operatorem nadającym sygnały (tzw. wing walkerzy pilnuują przestrzeni wokół skrzydeł) i załogą w kokpicie. Błędy w tej fazie, choć rzadkie, należą do najkosztowniejszych incydentów na płycie, dlatego procedura przepinania i sygnalizacji jest ściśle zdefiniowana w instrukcjach handlingowych każdej stacji.

Loader i transportery: obsługa ładunków i bagażu

Samolot pasażerski ma dwa zasadnicze pokłady towarowe: luk bagażowy oraz, w maszynach szerokokadłubowych, pokład główny wykorzystywany także do frachtu. Do obsługi obu służą różne kategorie sprzętu.

• Loader (ładowarka) to pojazd z podnoszoną platformą i przenośnikami rolkowymi, umożliwiający załadunek kontenerów i palet na poziom progów drzwi ładunkowych, w tym górnego pokładu maszyn szerokokadłubowych.
• Transporter bagażowy (baggage tug) to ciągnik z przyczepą lub skrzynią, dowożący bagaż między terminalem a stanowiskiem postojowym.
• Convoyeur bagażowy, czyli przenośnik taśmowy (belt loader), pozwala na ręczny załadunek bagażu luźnego do wąskich drzwi luków maszyn wąskokadłubowych. Taśma regulowana jest na wysokość progu drzwi.

Sekwencja jest zawsze podobna: po zatrzymaniu silników i zablokowaniu kół najpierw rozładowuje się bagaż przybyły, potem następuje załadunek nowego. Równolegle pracują zespoły zajmujące się frachtem i pocztą, o czym szerzej piszemy w tekście o obsłudze ładunków lotniczych. Cały łańcuch sprzętowy, od sortowni po taśmę przy luku, musi działać sprawnie, bo opóźnienie jednego elementu przesuwa cały turnaround.

GPU i air start: energia i powietrze dla maszyny na ziemi

Samolot na stanowisku potrzebuje energii elektrycznej do zasilania systemów pokładowych, oświetlenia, klimatyzacji i awioniki, zanim uruchomi własne silniki lub jednostkę APU. Tę rolę pełni GPU (Ground Power Unit), czyli agregat prądotwórczy dostarczający prąd o parametrach odpowiadających sieci pokładowej maszyny. W zależności od infrastruktury lotniska GPU może być pojazdem samobieżnym, przyczepą lub stałą instalacją wpuszczoną w stanowisko postojowe.

Z kolei air start unit to wózek wyposażony w sprężarkę, który dostarcza sprężone powietrze potrzebne do rozruchu silników odrzutowych w sytuacji, gdy jednostka pomocnicza APU samolotu jest niesprawna lub jej użycie jest ograniczone, na przykład ze względów hałasowych. Podłączenie air startu wymaga dokładnego ustawienia wózka na osi maszyny i koordynacji z załogą, bo strumień powietrza podawany jest bezpośrednio do układu rozruchowego silnika.

Obsługa zimowa: odladzanie i woda pitna

W polskich warunkach klimatycznych kluczową kategorią GSE są jednostki odladzające. Specjalne pojazdy z podnośnymi koszami i ramionami dyszowymi nanoszą na kadłub i skrzydła płyny odladzające. Stosowane są płyny typu Type I, o niskiej lepkości i podawane na gorąco, służące przede wszystkim do usuwania istniejącego lodu i śniegu, oraz płyny typu Type IV, gęste i podawane na zimno, które tworzą na powierzchni skrzydeł warstwę ochronną zapobiegającą ponownemu osadzaniu się szadzi w czasie między odladzaniem a startem. Czas ochronny, tzw. holdover time, zależy od typu płynu, temperatury i opadu i musi być respektowany przez załogę.

Wózki pitne (potable water service) dowożą wodę pitną zasilającą bocznicę samolotu, a równolegle inne pojazdy obsługują toalety i opróżniają zbiorniki ściekowe. Są to czynności krótkie, ale wymagające zachowania higieny i procedur antyskażeniowych, bo błędne podłączenie wody pitnej do układu szarego to jeden z poważnych błędów operacyjnych na płycie.

Bezpieczeństwo wokół silników: strefy, które nie wybaczają

Każdy element pracy na stanowisku podporządkowany jest bezpieczeństwu w otoczeniu pracujących silników odrzutowych. Obszar przed i za pracującym silnikiem dzieli się na strefy zagrożenia, w których obowiązuje zakaz przebywania ludzi i parkowania sprzętu ze względu na strumień spalin, wysysanie powietrza przez wlot silnika oraz ryzyko uszkodzenia słuchu. Podstawowe zasady są uniwersalne dla całej branży:

• sprzęt GSE z chockami (klinami) pod kołami parkuje się przed przyjazdem maszyny w wyznaczonych strefach, nigdy w osi silników,
• przejazdy przed nosem samolotu są dozwolone tylko przed uruchomieniem silników lub po ich wyłączeniu, za zgodą załogi i osoby koordynującej,
• odległość od wlotów i wylotów silników zależy od typu maszyny i określona jest w dokumentacji producenta oraz procedurach stacji,
• ochronniki słuchu i kamizelki odblaskowe to obowiązkowy element wyposażenia każdej osoby na płycie.

Dodatkowym elementem jest ochrona przed przesącaniem się paliwa i płynów hydraulicznych: pod spotkaniami tankowcowca i samolotu stosuje się maty lub podstawki absorbujące, a każdy wyciek raportowany jest służbom lotniska. Wszystkie te zasady wynikają z ogólnoświatowych standardów obsługi naziemnej i są egzekwowane zarówno przez porty lotnicze, jak i przez firmy handlingowe.

Od sprzętu do ludzi

Sam park GSE to tylko narzędzie. O jego efektywnym użyciu decydują ludzie: kierowcy, operatorzy loaderów, coordinatorzy stanowiska i personel nadzorujący sekwencję czynności. Firmy handlingowe, takie jak Warsaw Airport Services, inwestują zarówno we flotę pojazdów, jak i w szkolenia operatorów, bo bezpieczeństwo na płycie zaczyna się od dobrze przeszkolonego człowieka, a nie od najnowszego wózka. Jeśli interesuje Cię praca w tym środowisku, zajrzyj do tekstu o pracy na płycie i w terminalu. Cały proces obsługi maszyny krok po kroku opisujemy z kolei w przeglądzie usług naziemnych.